«ماهور ۶۸» در جستجوی موسیقی دوره زند

شماره ۶۸ ماهنامه موسیقایی «ماهور» با مطلب ویژه ای درباره موسیقی دوره زند منتشر شد.

هفت سرزمین/ نخستین مطلبِ این شماره مقاله‏ ای است از علی‏ جهاد راسی درباره‏ سنتِ «تخت شرقی»ِ موسیقیِ حوزه‏ مدیترانه‏ ایِ مشرقِ عربی. راسی، در این مقاله، سنتِ مذکور را که میراثِ مکتبِ موسیقاییِ «نهضت» در قرن نوزدهم میلادی بوده است از نظر اجتماعی بررسی می‏ کند و می‏ کوشد، ضمن معرفیِ ویژگی‏ های موسیقاییِ این سنت، ساختار صنفیِ موسیقیدانانِ آن را روشن کند و روابطِ داخلیِ اعضای یک «تخت» یا آنسامبل را با یکدیگر، از یک سو، و رابطه‏ کل آنسامبل با جامعه را براساس چهار اصلِ سازگاری، فردیت، تعامل و سلسله‏ مراتب، که هم به ‏صورت موسیقایی و هم به‏ صورت اجتماعی بررسی می‏ شوند، شرح دهد. مؤلف همه‏ نظریات خود را، در انتها، با مثالی که از یک تحمیله‏‏ اجراشده توسط استادان موسیقیِ این حوزه در ابتدای قرن بیستم می‏ آورد روشن می‏ کند.ماهور

مقاله‏ بعدی نسخه‏ تجدیدنظرشده‏ فصلی است از کتاب مفصلِ تاریخ جامع ایران ــ که به‏ تازگی توسط انتشارات دائره‏المعارف بزرگ اسلامی منتشر شده است ــ درباره‏ موسیقیِ دوره زند نوشته‏ سیدحسین میثمی. در این مقاله، مؤلف، با بررسی متون موسیقایی و غیرموسیقاییِ تاریخی، تصویری از موسیقی و زندگی موسیقاییِ این دوره، چه در محافل اشراف و نخبگان و چه در میان توده‏ مردم، نگرشِ زندیه به موسیقی، بسترهای اجتماعیِ این هنر، برخورد علمای دین با آن، سازهای رایج در این دوره و نظام موسیقایی و منابع مکتوبِ موسیقاییِ این زمان ارائه می ‏دهد.

هادی سپهری، در مقاله‏ بعدی، نگاهی انتقادی دارد به نحوه‏ نگارش سه ریتم و وزن خاص در موسیقی ایرانی، چه در حوزه‏ کلاسیک و چه در حوزه‏ مردمی. اولین ریتم از این سه همان ریتمِ بسیار رایجِ موسیقی ایرانی، معروف به «شیر مادر»، است که مؤلف، ضمن بحثی انتقادی درباره‏ منابع موجود که آن را اغلب شش‏ هشتم تلقی می‏ کنند، نوعی از اجرای آن را ریتمی بی‏ کرُن (دوزمانه) می‏ داند و مثال‏ ها و نمونه‏ هایی از آن در فرهنگ موسیقاییِ ایران ارائه می‏ دهد. نمونه‏ های مربوط به دو ریتمِ دیگر، که یکی از آنها در فرهنگ‏ های ترکی و عربی نیز رواج دارد و مؤلف آن را دارای تقسیماتِ «پنج‏ جزئی» می‏ داند، بیشتر از موسیقی مردمی، به‏ خصوص موسیقیِ کردستان و بوشهر، ارائه شده‏ اند.

در مقاله‏ «مجلس‏ آرا و طرب‏ انگیز»، یک بار دیگر، پس از مقالاتِ اخیرِ محسن محمدی و محمدرضا شرایلی، سند ارزنده‏ و تاکنون ناشناخته ‏ای از موسیقیِ قاجار، یعنی عکسی منتشرنشده از سازهای این دوره که توسط آنتوان سِوریوگین برداشته شده است، ارائه می‏ شود. مهدی فراهانی، مؤلف، که این عکس را در اختیار دارد، به تشریح دو ساز از میان سازهایی که در عکس مشاهده می‏ شوند و با سازهای شناخته‏ شده تفاوت دارند، پرداخته یکی از آنها را همان طرب‏ انگیزِ تشخیص‏ داده شده توسط شرایلی و دیگری را «مجلس‏ آرا»ی ساخته‏ شده توسط میرزا غلامحسین می‏ داند. مقاله با کمک طرح‏ های تکمیلی که توسط مؤلف تهیه شده‏ اند این دو ساز را با جزئیات توصیف می‏ کند

در بخشِ «یادداشت‏ های پراکنده» دو مطلب آمده است، یکی درباره‏ مفاهیم «چپ» و «راست» و «زیر» و «رو» در مضراب‏ زنیِ سازهای موسیقی ایرانی که در آن مؤلف، سپنتا حامدی‏ نژاد، می‏ کوشد وجه تسمیه‏ آنها را روشن کند، و دیگری ترجمه‏ و تلخیصی است، توسط فرهود صفرزاده، از فصل کوتاهی از کتاب مهمِ فریدون شوشینسکی درباره‏ صادق‏جان، نوازنده‏ و متحول‏ کننده‏ ی تار آذربایجانی در قرن نوزدهم میلادی.

در «مفاهیم بنیادین»ِ این شماره، پاسخ‏ های حمایت‏ گرانه و منتقدانه‏ برخی قوم‏ موسیقی‏ شناسان، دیوید لاک، دیوید کلارک و ویکتور گراور، به مقاله‏ «به‏ سوی یک موسیقی‏ شناسیِ تطبیقیِ جدید»، نوشته‏ پاتریک سَوِیج و استیون براون در شماره قبلی «ماهور» می‏ خوانید که این حرکتِ «بازگشت» را از جنبه‏ های مختلف ارزیابی می‏ کنند

دو مقاله‏ درباره‏ استاد فقید موسیقیِ شرق خراسان، نورمحمد درپور، که چندی پیش از میان ما رفت، نوشته‏ آمنه یوسف‏ زاده و محمدامین خلیلیان، و یک مقاله درباره‏ استادِ کمانچه‏ آذربایجان، هابیل علی ‏اف، که به‏ تازگی درگذشت، نوشته‏ امیر احمد راستبد، بخشِ «یاد یاران»ِ این شماره را تشکیل می‏ دهند.

در صفحاتِ بعدی، و در بخشِ «گفتگو»، یک مصاحبه تاریخی و تاکنون منتشرنشده توسط داریوش طلایی و ژان دورینگ با استاد فقیدِ آوازِ ایرانی، عبدالله دوامی، آمده است که فایلِ صوتیِ آن را ژان دورینگ در اختیار نشریه گذاشت. پیش از این گفتگو، گفتگوی دیگری را می‏ خوانید که با داریوش طلایی صورت گرفته است و می‏ تواند به‏ عنوان مقدمه‏ ای روشنگر بر گفتگوی اصلی در نظر گرفته شود.

در بخشِ «نقد و بررسی»ِ این شماره، مطلبی از آروین صداقت‏ کیش آمده است که به نقد کتابِ درآمدی بر نشانه ‏شناسی موسیقی، نوشته‏ صادق رشیدی، که در سال ۱۳۹۳ منتشر شده است اختصاص دارد. در این نقد، مؤلف، ضمن روشن‏ کردنِ پیشینه ادبیاتِ چنین موضوعی در جهان، به معرفیِ این کتاب و انتقاد از لغزش‏ ها و کم ‏دقتی‏ های آن می ‏پردازد.

آخرین مقاله‏ ی فصلنامه، که در همین بخش آمده است، مقاله‏ ای است از جِین فالچر که به غفلتِ موسیقی‏ شناسیِ امروز از اهمیتِ کارِ ژان ژاک روسو در حوزه موسیقی اعتراض کرده می‏ کوشد اهمیتِ تأثیرِ زیباشناسیِ خاصِ او بر محیطِ موسیقیِ فرانسه در قرن نوزدهم را روشن کند.

شصت و هشتمین شماره «ماهور» در ۲۰۸ صفحه به بهای ۱۵ هزار تومان منتشر شده است.

منبع: رویداد

Print Friendly
لینک خبر : http://www.7sarzamin.ir/?p=14722

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *